18. yüzyıldan günümüze uzanan Zeynelzade Kütüphanesi, yalnızca bir kütüphane değil; bilgiyle inşa edilmiş bir kültürel miras, tarihle yoğrulmuş bir edebiyat mabedi.
Kütüphanenin kapıları ilk kez 1797–1798 yıllarında Zeynelzade Hacı Ali Efendi tarafından açıldı. Yapı, kare planlı, tek kubbeli tavanıyla dikkat çeken zarif bir mimariye sahip. Girişteki revak üç bölümlü, kubbe iç yüzeyindeki “kale işi” süslemeler ve meyve motifli tabaklar, dönemin sanat anlayışını yansıtıyor.
Vakfiyesiyle tam 923 cilt el yazması kitabı içeren bu kütüphane, Akhisar halkının ilk kültürel yatırım örneklerinden biri. İçerdiği yazmalar arasında Katip Çelebi’nin “Keşfüzzünun” eseri de yer alıyor. Ayrıca Aydın Vilayeti salnamesi, bu eser sayısını 995 olarak da tanımlıyor.
Zeynelzade Hacı Ali Efendi ve Kültürel Vizyonu
Kütüphaneyi kuran Zeynelzade Hacı Ali Efendi, sadece eğitimsever biri değil; aynı zamanda topluma faydası olacak girişimleri büyütmek için çaba gösteren biriydi. Vakfiyetine, kütüphaneye gelir sağlamak adına 12 odalı, 3 mağaza ve 4 dükkândan oluşan bir han; bir bardakçı imalathanesi; farklı çarşılarda 8 dükkan; Karaköy civarında suyla işleyen bir un değirmeni; ve 50 dönüm tarla da ekledi.
Ne yazık ki, bir yangın bu vakıf mülklerinin çoğunu yok etti; belgeler ise zamanla yetersiz hale geldi ve gelir sağlama mekanizması çöktü. Öte yandan, Hacı Ali Efendi 1779’da Akhisar voyvodalığını yaptı ve 1814 yılında vefat etti. Kütüphanenin avlusunda kendisi, iki oğlu ile eşinin mezarları da yer alıyor.
Kütüphane ilk inşa edildiğinde tavanı alçı süslemeli tek kubbeli zarif bir yapıydı. Kitap koleksiyonu 1805’te 923 cilt olarak tescil edildi. O günden bu yana çatı altında harflerin sessiz cümlelerine ev sahipliği yaptı.
2013 yılında restorasyonla yeniden hayat buldu. Akhisar Belediyesi tarafından Vakıflar Genel Müdürlüğü’nden 49 yıllığına kiralanan yapı, yenilenerek yeniden kültürün hizmetine açıldı.
Çocuklara Açılan Kültür Kapısı: Okuma Salonu
Akhisar Belediyesi, bu tarihi binayı ilerici bir yaklaşımla yalnızca korumakla kalmadı; 2019’da burayı Türkiye’nin ilk çocuk kütüphanelerinden biri olan bir okuma salonuna dönüştürdü. Yeniden düzenlenen binada çocuklar kitapla buluşuyor, tarih ve geleceğin iç içe geçtiği mekânda yeni hikâyeler yazıyorlar.
